Covid aşısı dağıtımında adaletsizlik

26 Ocak 2021 Salı, 23:40

2020 yılının en güzel haberi şüphesiz ki koronavirüse karşı etkili bir aşının bulunması haberiydi. Özlem Türeci ve Uğur Şahin tarafından geliştirilen ilk aşıyla ilgili haberler tüm dünyaya bir umut dalgası olarak yayıldı. Aşı haberleri ile birlikte ekonomilerin hızla toparlanacağı umudu borsalara yansıdı. Ancak bir süre sonra aşı üretim ve dağıtım kapasitesinin dünya nüfusuna yetmekten çok uzak olduğu fark edildi. Zengin ülkelerin kısıtlı aşı arzını büyük ölçüde kendi tekellerine almaları, dünyanın geri kalanında pandeminin uzunca bir süre devam edeceği tehlikesine işaret etti. 

Bu noktada Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Avrupa Komisyonu ve Fransa devreye girerek ACT (“Access to COVID-19 Tools”) ortaklığını devreye soktular. ACT, devletleri, aşı üreticilerini, bilim insanlarını, özel sektörü ve sivil toplum örgütlerini bir araya getirerek pandeminin en kısa sürede sona ermesi için bir çözüm üretmeyi amaçlıyor. Bu ortaklığın aşı üretimine odaklanan ayağı olan COVAX, 2021 yılında dünya nüfusunun yüzde 20’sinin aşılanması için gerekli aşı üretimi ve dağıtımı için bir seferberlik başlattı. Bu hedefe ulaşılabilmesi için de 38 milyar dolar fon gerektiği söylendi. Ancak, bu zamana kadar sadece 11 milyar dolar toplanırken zengin ülkelerin bu ortaklığa destek vermekte çok da istekli olmadıkları gözlendi. 

İşte bu noktada dün WHO tarafından basına tanıtılan çalışmamızın önemi ortaya çıkıyor. Koç Üniversitesi’nden Cem Çakmaklı, Sevcan Yeşiltaş, Muhammed Ali Yıldırım ve Maryland Üniversitesi’nden Şebnem Kalemli-Özcan ile beraber kaleme aldığımız çalışma tam da fonlamanın tıkandığı bu noktada devreye giriyor. 

Yapmış olduğumuz çalışma, aşının dünya geneline eşit olarak dağılmaması durumunda, zengin ülkelerin omuzlamak zorunda kalacakları ekonomik maliyeti hesaplıyor. Gelişmiş ülkelerin 2021’in ilk yarısında tamamen aşılanıp gelişmekte olan ülkelerin nüfusunun ise sadece yarısının sene sonuna kadar aşılandığını varsayan bir senaryo düşünelim. Bu senaryo altında global olarak hesapladığımız maliyet yaklaşık 3,8 trilyon dolar. Daha da önemlisi bu maliyetin yaklaşık yüzde 50’si gelişmiş ülkeler tarafından ödeniyor.

Peki nasıl oluyor da zengin ülkeler kendi nüfuslarını aşılayıp salgını kendi sınırları içerisinde sonlandırabilseler de hala bir ekonomik maliyet ödemek zorunda kalıyorlar? Bunun sebebi ülkeler arasındaki ticaret bağları. Diyelim ki Almanya tamamen aşılanmış, Türkiye ise aşılanmamış olsun. Türkiye’de pandeminin devam etmesi Almanya ekonomisini iki kanaldan etkiliyor:

  • Türkiye’de talep zayıfladığı için Almanya’nın Türkiye’ye yaptığı ihracat azalıyor
  • Türkiye’de üretim azaldığı için Almanya’nın Türkiye’den yaptığı ithalat azalıyor. Özellikle de ithal ara malları üretiminin azalması Almanya’nın tedarik zincirinde bir duraksama yarattığından toplam üretim de azalıyor

Bu çerçeve içinde uluslararası girdi-çıktı tablolarını kullanmak suretiyle 65 ülke ve 35 sektör için yapmış olduğumuz çalışma gösteriyor ki, pandemi global olarak hayatımızdan çıkmadığı sürece tam anlamıyla global bir ekonomik toparlanmadan söz edebilmek mümkün değil.

Reuters

Düşük gelire sahip olan ülkelerin aşılanmaması durumunda zengin ülkelerin ödemesi gereken maliyetin 1,8 trilyon dolar civarında olduğunu düşünürsek, COVAX’a gerekli olan 27 milyar doların ne kadar küçük bir meblağ olduğu ortaya çıkıyor. Dolayısı ile elde ettiğimiz rakamlar zengin ülkelere çok önemli bir mesaj veriyor: Dünya genelinde eşit bir aşılanma yapılabilmesi için gerekli olan harcama, bu yatırımın yapılmaması durumunda ödenecek olan bedelin kat kat altında kalıyor. 

Aşının dünya nüfüsüna yetecek miktarda üretim ve dağıtımı için gerekli çalışmaların önceliklendirilmesi herşeyden önce insani bir sorumluluk. Ancak zengin ülkelerin bugüne kadar ellerini taşın altına koymakta çekimser kalmaları belki farklı bir dilden anlatım gerektiriyor. İşte bizim çalışmamız konuya ekonomik maliyetler tarafından yaklaşarak bu tür bir işbirliği sonucunda gelişmiş ülkelerin maddi kazanımlarının da ne kadar büyük olduğunu gösteriyor. Bu şekilde, söz konusu yatırımın bir bağış olmaktan ziyade ciddi bir ekonomik kazanç olduğuna dikkat çekerek gelişmiş ülkelerin seferberliğine ivme vermek istiyor. 

Getty Images

Sektörel maliyetler

Çalışmamızda gelişmiş ülkelerin aşılanıp gelişmekte olan ülkelerin aşılanmaması ve kapanma önlemleriyle boğuşması durumunda sektörel maliyetleri gösterdik. 

Elde ettiğimiz verilerden şu çıkarımları yapmak mümkün:

  • Aşılanmamış gelişmekte olan ülkeler genelinde ekonomik maliyetler zengin ülkelerden çok daha yüksek. 
  • Gelişmekte olan ülkelerde maliyetler pandemiden en çok etkilenen sektörlerde yogunlaşıyor. Bu grupta konaklama ve yemek, sanat ve eğlence, gayrimenkul gibi sektorlerin maliyetlerde başı çektiğini görüyoruz.
  • Gelişmiş olan ülkelerde ise pandemi sona erdiği için farklı bir sektörel dağılım görüyoruz. Bu ülkelerde ise en ağır üretim kaybı yaşayan sektörler aşılanmamış ülkelerle ticaret ilişkilerinin yoğun olduğu sektörler. Burada tarım ve ormancılık, toplam ve perakende imalat, ve ana metaller gibi sektörler en fazla etkilenen sektörler olarak karşımıza çıkıyor.
  • Ticaret bağlarının önemini vurgulamak için gerek gelişmiş gerekse gelişmekte olan ülke gruplarında ikişer ülkeyi örnek olarak gösterdik. Gelişmiş ülkelerde ABD görece kapalı, Hollanda ise daha açık bir ekonomi. Gelişmekte olan ülkelerde ise Türkiye ticarete daha açık, Brezilya ise daha kapalı bir ekonomi. Görülen o ki her iki grupta da ticarete daha açık olan ülkelerin sektörleri pandemiden daha fazla etkileniyor.

Covid-19 aşılarının adil paylaşımı için küresel plan: Covax

26 Ocak 2021, 05:12 +03

aşı yapmaya hazırlanan bir hemşire.
 Covax programı, aşıların dünya genelinde adil dağılımını hedefliyor.

Koronavirüs aşısının hızla geliştirilmesi müthiş bir bilimsel ilerlemeydi. 

Şimdiyse, aşılar küresel düzeyde yapılmaya başlanırken, sağlık uzmanları uyarıyor: Herkes savaşı kazanana dek kimse kimse kazanmış olmayacak. 

Bir başka deyişle, aşıların zengin ve yoksul tüm ülkelere arasında adil bir şekilde paylaşılması gerekiyor. 

Bunun için Covax adlı iddialı bir plan hazırlandı. 

Covax’ın temel noktaları şöyle; 

Covax nedir? 

Geçen yıl aşı yarışı hız kazanmışken, zengin ülkelerin yoksul ülkeler hilafına aşıları stoklayacağı korkuları vardı. 

Covax bir ölçüde gerçeğe dönüşen bu korkular karşısında kuruldu.

Gelir düzeyi ne olursa olsun, tüm ülkelere koronavirüs aşısına eşit erişim sağlamayı amaçlayan küresel bir girişim. 

Nisan 2020’de başlatılan Covax’ın önderliğini bir Birleşmiş Milletler kuruluşu olan Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve iki aşı savunma grubu yapıyor. 

Birlikte, bağışları Covax’a üye olan 180’den fazla sayıda ülke için aşı geliştirilmesi, satın alınması ve dağıtımına yatırıyorlar. 

Covax neden önemli? 

Koronavirüs salgını, geçim kaynaklarını yok etti, ülkelerdeki ekonomik faaliyetleri tamamen durdurdu ve şu ana dek dünya genelinde 2,1 milyon kişinin ölümüne neden oldu. 

Bu arada koronavirüs hala yayılıyor. 

Bu durumda, küresel nüfusun çok büyük bir kısmı aşılanana dek dünya salgın öncesindeki normale dönmeyecek. 

Sağlık uzmanları, aşıların çözüm olduğunu, ancak ülkelerin salgının sonunu getirebilmesi için eşit bir şekilde paylaşılması gerektiğini vurguluyor.

WHO “Bu, salgının kamu sağlığı ve ekonomiye etkilerini azaltmak için tek yol” diyor. 

Ülkeler aşılarını ne zaman alacaklar? 

Covax şu ana dek tek bir doz aşı bile dağıtamadı. 

Covax, Covid-19 aşılarının dağıtımına orta ve düşük gelirli ülkelerin aslan payını alacağı şekilde Şubat ayında başlaması bekleniyor. 

Covax, bu yıl sonuna dek iki milyar dozdan fazla aşının dünya genelindeki ülkelere dağıtılmış olmasını umuyor. 

Bu aşıların 1,3 milyar dozu plana katılan 92 ülkeye dağıtılacak ve nüfuslarının yüzde 20’sini kapsayacak. 

Sağlık çalışanları, yaşlılar ve tehdide açık olanlar ilk olarak aşılanacak. 

hindistan'da aşı olan bir kadın.
Covax, aşı programına daha fazla bağış yapılması çağrısında bulunuyor.

Üye ülkeler ne kadar bağış yaptı? 

Katılımcı ülkeler, farklı miktarlarda bağış yaptı. 

Örneğin en büyük taahhütlerden birini yapan İngiltere hükümeti 734 milyon dolar sağladı. 

Rusya ve ABD ise katkıda bulunmayan nadir ülkelerden. Ancak ABD’nin Joe Biden’ın başkanlığında programa katılması bekleniyor. 

Covax şu ana dek 2,4 milyar dolar topladı, ancak 2021 küresel aşılama hedefi için 4,6 milyar dolar daha gerektiği belirtiliyor. 

Covax hangi aşı anlaşmalarını yaptı? 

Covax, Pfizer-BioNTech, AstraZeneca-Oxford Üniversitesi , Johnson & Johnson ve Sanofi/GSK ile aşı anlaşmaları yaptığını duyurdu. 

Pfizer-BioNTech aşısından 40 milyon daha alınması, geçen hafta varılan son anlaşmaydı. 

Bu aşı WHO tarafından onay aldı, ancak anlaşma yapılan diğer aşılan henüz onaydan geçmedi.(BBC)

Yorum yazın...

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

KAZAKİSTAN.KZ HABER SİTESİ